آیتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به ایستادگی مردم ایران در برابر قدرتهای متجاوز اظهار کرد: دو ابرقدرت حمله کردند و پوزه آنها به خاک مالیده شد؛ این امر تعارفبردار نیست. آنان حمله کردند، اما با ایستادگی فرزندان و برادران و خود مردم، عقبنشینی کردند و شکست خوردند.
در نخستین روزهای آغاز سال تحصیلی حوزههای علمیه، کرسی درس خارج فقه آیتالله العظمی جوادی آملی فراتر از یک بحث مرسوم درباره ابواب قضایی (حدود، قصاص و دیات) بود؛ این نشست علمی به بیانیه عمیق در تبیین پیوند «عقلانیت فلسفی»، «فلسفه حکومت دینی» و «حقایق ملموس میدان مقاومت» بدل شد. این فقیه برجسته و فیلسوف معاصر، با بازخوانی آیات الهی و میراث فقهی شیعه، روایتی بدیع از رابطه امت، امامت و مفهوم معجزه در جهان معاصر ارائه داد.
ارسال رسل و عقل، حجت را برای مردم تمام کرد
آیتالله العظمی جوادی آملی در ابتدای سخن با اشاره به آغاز بحث حدود و دیات، به تبیین اجمالی «نظام اسلامی» پرداخت و اظهار کرد: در بحث قضا و شهادت بیان شد اگر در حقوق، اختلافی پیش آمد، به محکمه مراجعه شود تا مشخص شود حق با چه کسی است، اگر صاحب حق، حق خود را دریافت کرد، بحثی باقی نمیماند؛ اما اگر کسی حق را پرداخت نکرد یا حکمی از احکام الهی اجرا نشد، یا حق خدا و مردم ضایع شد، در اینجا مسئله حدود و تعزیرات از یک سو، قصاص از سوی دیگر و دیات از سوی سوم مطرح است؛ این سه، سه کتاب و سه باب مستقل هستند و هرچند مشترکاتی دارند، اما از نظر علمی جدا از یکدیگرند و جامع مشترک آنها مسئله نظم جامعه است.
این مرجع تقلید با طرح این پرسش که در نظام امامت و امت، اجرای احکام و برقراری نظم اجتماعی بر عهده چه کسی است، بیان کرد: عمده مسئله در نظام امامت و امت این است که چه کسی باید احکام الهی را اجرا کند. در عصر حضور، وجود مبارک پیامبر اکرم(ص) و پس از ایشان ائمه معصومین(ع) مسئولیت اجرای این امور را بر عهده دارند و در این زمینه بحثی وجود ندارد، اما باید روشن شود که در عصر غیبت وضعیت چگونه است تا معلوم باشد جامعه صاحب نظم و حساب و کتاب است.
وی با اشاره به دیدگاهی که اجرای برخی امور را در عصر غیبت، واجب کفایی و بر عهده خود مردم میداند، اظهار کرد: مسئله اصلی در عصر غیبت این است که آیا پیامبر(ص) و ائمه(ع) برای عصر غیبت، کسانی را مشخص کردهاند یا نه؟ اگر خود مردم بخواهند این امور را اجرا کنند، این امر موجب خلأ و آغاز بینظمی و هرجومرج خواهد شد.
آیتالله العظمی جوادی آملی در ادامه با تأکید بر جایگاه عقل در این بحث، به آیات پایانی سوره مبارکه نسا اشاره کرد و گفت: عقل آنقدر قدش رسا و سخنش گویاست که میتواند در برابر خداوند احتجاج کند، «رُّسُلا مُّبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی ٱللَّهِ حُجَّةُ بَعدَ ٱلرُّسُلِ وَکَانَ ٱللَّهُ عَزِیزًا حَکِیما». (سوره نسا/۱۶۵) خدای سبحان میفرماید: ما پیامبران را فرستادیم تا مردم بعد از فرستادن رسولان، حجتی علیه خدا نداشته باشند.
وی با بیان اینکه این آیه از آیات بسیار مهم قرآن کریم است، افزود: خدای سبحان میفرماید اگر پیامبر نمیفرستادم، مردم میتوانستند علیه خدا احتجاج کنند و بگویند تو که ما را خلق کردی، چرا برای ما راهنما نفرستادی!؟
آیتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به واژه «بعد» در آیه شریفه، خاطرنشان کرد: این کلمه در مقام تحدید است؛ یعنی قبل از انبیا، عقل میتواند به خداوند بگوید چرا پیامبر نفرستادی، اما پس از فرستادن رسولان، عقل چنین قدرت احتجاجی ندارد، چون حجت تمام شده است.
وی تأکید کرد: چنین عقلی که میتواند در برابر خداوند استدلال کند، باید شناخته و گرامی داشته شود و به فتوای آن عمل کرد؛ زیرا این عقل مقتدر است و میفهمد جامعه انسانی برای رفع اختلافات و جلوگیری از تعدیات، نیازمند نظم و راهنماست.
این مرجع تقلید با طرح این پرسش که آیا احتجاج عقلی مذکور تنها مربوط به زمان حضور و ظهور است، گفت: زمانی که پیامبر اکرم(ص) حضور دارد یا امام معصوم(ع) حاضر است، حجت وجود دارد؛ اما اگر نه پیامبر باشد و نه امام معصوم و در عین حال کسی که از طرف آنان عهدهدار مسئولیت باشد وجود نداشته باشد، این احتجاج همچنان باقی خواهد بود.
اضلاع نظم اجتماعی و قاطعیت «صاحب جواهر»
آیتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به استدلال صاحب جواهر اظهار کرد: مردم قدرت این را ندارند که تکتک این امور را بر عهده بگیرند، اما حق مسلم مردم است که از خداوند بپرسند در عصر غیبت به چه کسی مراجعه کنند؛ این حق عبد بر مولاست. اگر در عصر غیبت هیچ تکلیفی از سوی دین تعیین نشده باشد، عقل میتواند بگوید خدایا، این مردم را به چه کسی سپردی؟ آیا هیچ حساب و کتابی وجود ندارد؟
وی ادامه داد: اصل استدلال این است که مردم در عصر حضور، معصوم میخواهند و اگر دسترسی به معصوم ممکن نبود، در عصر غیبت به فرد غیرمعصوم نیاز دارند که به اذن معصوم عهدهدار امور باشد. اگر کار مردم به حال خود رها شود، اصل استدلال درباره ضرورت فرستادن راهنما و حجت نیز بیمعنا خواهد بود.
آیتالله العظمی جوادی آملی در ادامه با اشاره به بحث ولایت فقیه و نیابت فقها در عصر غیبت، به توقیع شریف حضرت ولیعصر(عج) برای شیخ مفید و نیز مباحث مرحوم صاحب جواهر اشاره کرد و افزود: صاحب جواهر در جلد ۲۱ کتاب جواهر، در بحث ولایت فقیه به مسئله ضرورت نظم امور شیعیان در عصر غیبت پرداخته است.
وی با اشاره به عبارت صاحب جواهر بیان کرد: صاحب جواهر درباره کسانی که در این مسئله تردید میکنند، میگوید: «فَمِنَ الْغَرِیبِ وَسْوَسَةُ بَعْضِ النَّاسِ فِی ذَلِکَ، بَلْ کَأَنَّهُ مَا ذَاقَ مِنْ طَعْمِ الْفِقْهِ شَیْئًا». حرف صاحب جواهر این است کسی که ولایت فقیه را انکار میکند، گویا از فقه بهرهای نبرده است؛ زیرا مسئله ولایت و حاکمیت در عصر غیبت برای تنظیم امور جامعه شیعیان، از متن مباحث فقهی و روایات مربوط به حاکم، قاضی، حجت و خلیفه استفاده میشود.
این مرجع تقلید بیان کرد: حدود ۴۰ سال پیش، همین عبارت صاحب جواهر را در کنفرانسی برای منکران نظام ولایت فقیه خواندم و گفتم سخن صاحب جواهر این است که منکر ولایت فقیه گویا اصلاً از فقه سهمی نبرده است؛ زیرا اگر مردم بهتنهایی برای اداره نظام کافی باشند، دیگر استدلال آیه سوره مبارکه نسا درباره ضرورت راهنمایی و حجت الهی چه معنایی خواهد داشت؟
تأکید بر مسئولیت فقها در عصر غیبت و ضرورت فهم صحیح معارف اهلبیت(ع)
آیتالله العظمی جوادی آملی در بخش دیگری از جلسه درس خود، با تأکید بر مسئولیت حوزههای علمیه و فقها بیان کرد: در نظام امامت و امت باید تلاش و کوشش ما این باشد که سخن اهلبیت(ع) را درست بفهمیم و این سخن، صحیح منتقل شود؛ گردانندگان جامعه باید مجتهد باشند، مجتهدانه بفهمند، مجتهدانه و عادلانه عمل کنند؛ این، نظم است.
وی خطاب به علما و فقهای حوزههای علمیه اظهار کرد: مسئولیت بزرگی بر عهده شما بزرگان و فقهاست و شما پرچم این راه را به دست گرفتهاید، به راهنمایی شما، مردان و زنان بزرگ و بزرگوار ایران اسلامی، دفاع و ایستادگی را آموختهاند و این زینبی بودن و حسینی بودن را از حوزههای علمیه و علما یاد گرفتهاند.
این مرجع تقلید سپس با تأکید بر اینکه مردم هم حق و هم وظیفه دارند، بیان کرد: همه مردم حق و وظیفه دارند، اما راهنما و رهبر میخواهند؛ «اول پیغمبر(ص)، بعد ائمه(ع)، بعد نواب او»؛ این، نظام است.
پیروزی بر ابرقدرتها؛ اعجازی از جنس بیداری
آیتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به ایستادگی مردم ایران در برابر قدرتهای متجاوز اظهار کرد: دو ابرقدرت حمله کردند و پوزه آنها به خاک مالیده شد؛ این امر تعارفبردار نیست. آنان حمله کردند، اما با ایستادگی فرزندان و برادران و خود مردم، عقبنشینی کردند و شکست خوردند.
وی این ایستادگی را مورد توجه قرار داد و فرمود: آیا این عنایت الهی نیست؟ آیا معجزه فقط این است که سنگ سخن بگوید؟ اگر امتی با دست خالی در برابر عدهای بایستد و در برابر آنان مقاومت کند، آیا این معجزه و فرمان الهی نیست؟ این قدرت از کجا آمد؟ این قدرت از ذات اقدس الهی است که به پیروان اهلبیت(ع) عطا میکند.
داغ میناب و ضرورت پاسخگویی به مظلوم
این مرجع تقلید با اشاره به جنایات و گردنکشی آمریکا و اسرائیل، با بازخوانی یک صحنه بهغایت متأثرکننده و تلخ، به یادآوری حادثهای تلخ از مظلومیت یک مادر در میناب پرداخت؛ مادری که فرزندش را راهی مدرسه کرد و در پی یک فاجعه، تنها یک لنگهکفش از کودکش به او بازگشت: «تحمل این صحنهها بر قلب انسان بسیار سنگین و دشوار است. این نالهها و اشکها بیجواب نمیماند؛ نظام حکمرانی باید بداند مسئولیت دفاع از این کرامت انسانی و دادخواهی از این مظلومیتها بر دوش کیست».
این یادآوری، هشداری روشن به ساختار قدرت بود که قدرت و اقتدار، زمانی الهی است که به سپری محکم برای صیانت از تکتک آحاد ملت تبدیل شود.
آیتالله العظمی جوادی آملی در بخش پایانی نخستین درس خارج فقه خود، منشور پیشروی حوزههای علمیه و کارگزاران نظام اسلامی را در سه اصل خلاصه کرد: «اجتهاد عمیق»، «عدالت فراگیر» و «نظم خللناپذیر».
به بیان این حکیم معظم، پیام مکتب اهلبیت(ع) زمانی در جان جامعه ریشه خواهد دواند که گردانندگان امور، مجتهدانه بیندیشند، عادلانه رفتار کنند و امانتدار سرمایهای باشند که با هدایت علما و حماسهآفرینی حسینی و زینبی این ملت فداکار به بار نشسته است.
نظر شما